تبلیغات
روانشناسی تربیتی - رفتار درمانی در کودکان



Admin Logo
themebox Logo



تاریخ:سه شنبه 10 آبان 1390-10:23 ق.ظ

نویسنده :بصیره زندکریمی

رفتار درمانی در کودکان

رفتار‌درمانی

با استفاده از روشهای تغییر رفتار و رفتاردرمانی، والدین می‌توانند مجموعه‌ای از فنون یادگیری را كه هدف آن اصلاح رفتار، افزایش رفتار مطلوب، كاهش رفتار مطلوب و حذف رفتار نامطلوب است را در مورد فرزندان خود به كار بندند، معمولا خانواده‌ها در برخورد با فرزندانشان با مشكلات متعددی مواجه هستند. مشكلاتی از قبیل: پرخاشگری، بی‌نظمی، بدغذایی، بدخوابی و ... .

افزایش رفتار صحیح و مطلوب: در برخی موارد دیده شده‌است كه كودك رفتاری را آموخته است اما به حد كافی آن رفتار را تكرار نمی‌كند. برای مثال كودكی را در نظر بگیرید كه مشق نوشتن، غذا خوردن و سلام كردن را آموخته است اما به میزان كافی و مطلوب این رفتارها را انجام نمی‌دهد.در این موارد می‌توان به یكی از روشهای ذیل عمل كرد:

الف: تقویت مثبت: در تقویت مثبت زمانی كه رفتار مطلوب را در كودك مشاهده كردیم، محركی را كه برای كودك مطلوب است ارائه می‌كنیم. برای مثال از تشویق، جایزه دادن، لبخند زدن، توجه كردن، در آغوش گرفتن و ... استفاده می‌نماییم.تقویت مثبت یكی از بهترین روشها برای افزایش رفتار مطلوب است، اما چیزی كه در اینجا اهمیت دارد نوع تقویتی است كه به كودك ارائه می‌شود. ممكن است برخی از محرك‌ها برای كودكی تقویت‌كننده باشند حال آنكه برای كودكی دیگر تقویت كننده نباشند. مورد دیگری كه باید در نظر گرفت، تعداد و زمان ارائه تقویت كننده است. مثال: كودكی را در نظر بگیرید كه فقط در برخی موارد سلام می‌كند. هدف ما این است كه كودك رفتار سلام كردن را افزایش دهد. لذا در ابتدای امر، در هر زمانی كه سلام كرد او را تقویت می‌كنیم.حال ممكن است كه این تقویت بصورت بوسیدن، تحسین كردن، لبخند زدن و ... باشد. بعد از مدتی تنها در بعضی موارد او را تقویت كرده و در نهایت تقویت را حذف می‌كنیم تا رفتار بصورت درونی و خودانگیخته انجام شود.

موارد دیگری كه باید در مورد تقویت مثبت در نظر داشته باشیم به شرح ذیل هستند:همیشه از یك نوع تقویت كننده خاص استفاده نكنیم چرا كه اثربخشی آن به مرور زمان از بین خواهد رفت. تنها در صورتی رفتار را تقویت نماییم كه پیشرفتی در رفتار مشاهده كنیم. در غیر این صورت رفتار نامطلوب كودك نیز تقویت خواهد شد. تقویت باید بلافاصله بعد از ارائه رفتار مطلوب صورت گیرد

ب) تقویت منفی: در این روش، در صورت ارائه رفتار مطلوب از جانب كودك، محركی كه برای او نامطلوب و آزار دهنده است را حذف می‌كنیم. مثال: كودكی را در نظر بگیرید كه برای جلب توجه و اینكه او را در آغوش بگیرند، جیغ و داد راه انداخته و گریه می‌كند. در صورتی كه والدین كودك در این زمان به خواسته او توجه كنند این رفتار كودك تقویت خواهد شد و در موارد مشابه تكرار خواهد گردید.حال اگر در این زمان به كودك بی‌توجهی كنند، رفتار كودك به مرور از بین خواهد رفت چرا كه متوجه می‌شود این روش برایش كارساز نبوده است.در این صورت اگر والدین در زمانی كه كودك رفتار مطلوبی از خود نشان داد، او را در آغوش بگیرند و به او توجه كنند (عدم توجه را حذف كنند)، رفتار مطلوب جایگزین رفتار نامطلوب خواهد شد.

روش‌های ایجاد رفتار مطلوب: الف) قرار دادن الگو یا سرمشق اجتماعی:

والدین بهترین الگو و سرمشق برای كودكانشان هستند، چنانچه كودكی شاهد دروغ گفتن پدر خود باشد چه بسا در موارد مشابه دست به دروغ گفتن بزند.بنابراین همان مقدار كه مشاهده رفتار مطلوب در رفتار كودك موثر خواهد بود، مشاهده رفتار نامطلوب نیز در رفتار او اثر خواهد داشت.مثال: در صورتی كه والدین بخواهند رفتار مسواك زدن را به كودك خود بیاموزند می‌توانند در ابتدا برای انجام این عمل با كودك خود همراه شوند و بعد از اینكه كودك این عمل را آموخت، جهت تحكیم آن از روش‌های تقویت كه شرح‌آن آمد استفاده نمایند.داستانها، فیلم‌ها و كارتونهایی كه كودكان مشاهده می‌كنند و همچنین بازیهای كامپیوتری كه انجام می‌دهند نیز بر عملكرد و رفتار آنها بی‌اندازه موثر است. لذا انتخاب داستانها، كارتونها، فیلمها و بازیهای كامپیوتری مناسب برای كودك از اهمیت به سزایی برخوردار است.

ب) شكل‌دهی گام به گام رفتار: در این روش، رفتار هدف به بخشهای كوچك‌تری تقسیم شده و هر بخش برای تثبیت شدن تقویت می‌گردد. در اینجا والدین برای تقویت كردن نباید منتظر بمانند كه رفتار بطور كامل نمایان شود. حتی در برخی موارد می‌بایست رفتاری را كه كاملا درست نیست تقویت كرد. این روش برای استفاده مناسب از توالت بسیار موثر است.مثال: برای آموزش استفاده از توالت در ابتدا به محض اینكه كودك اعلام كرد كه آماده رفتن به توالت است حتی اگر پوشك خود را كثیف كرده بود، تقویت می‌شود. بعد از اینكه این رفتار به طور كامل شكل گرفت و كودك در هر نوبت اعلام كرد كه آماده رفتن به توالت است، تقویت را كاهش داده و در نهایت حذف می‌كنیم و تنها در صورتی كه كودك زمان توالت رفتن خود را اعلام كرد و پوشك خود را كثیف نكرده بود، او را تقویت می‌‌نماییم. این مراحل را تا جایی ادامه می‌دهیم كه رفتار به طور كامل شكل بگیرد. البته باید توجه داشته باشیدكه در پایان، زمانی كه كودك كاملا آموزش دید، تقویت به مرور و به طور كامل حذف گردد تا رفتار بصورت خودانگیخته صورت گیرد.

ج) نشان دادن علامتی برای رفتار مطلوب: نشان دادن علامت برای انجام رفتار مطلوب یكی از روش‌هایی است كه كارایی بسیار بالایی دارد. به وسیله این روش جهت یادآوری به كودك قبل از اینكه رفتاری را انجام دهد، علامتی را نشان می‌دهیم. بدین ترتیب دیگر از گفتار برای تاكید به كودك جهت انجام رفتار مورد نظر استفاده نمی‌كنیم. مزیت این روش بر گفتار این است كه اگر از گفتار استفاده كنیم حالتی مانند غر زدن پیش‌ خواهد آمد و در مواردی كودك آزرده خواهد شد، درصورتی كه استفاده از علایم از آنجایی كه حالتی مانند بازی دارد، كودك را مشتاق به انجام رفتار مورد نظر می‌‌نماید.مثال: كودكی را در نظر بگیرید كه قبل از غذا خوردن دستهای خود را نمی‌شوید. قبلا به او آموخته‌ایم كه قبل از خوردن غذا باید دستهای خود را بشوید، اما گاها كودك این رفتار را فراموش می‌كند. در این هنگام هر روز در كنار ظرف غذای او برچسبی به نشانه شستن دست می‌چسبانیم تا كودك به محض دیدن آن به یاد شستن دستهایش بیافتد.

كاهش و حذف رفتار نامطلوب در کودکان

روش محروم كردن:  

در این روش محركی را كه برای كودك خوشایند است در زمان انجام عملی نامطلوب حذف می‌كنیم.توجه: اگر از روش محروم كردن استفاده كردید (اجازه دیدن تلویزیون را ندادید)، تا زمانی كه كودك رفتار مطلوب را انجام  نداد به او اجازه این كار را ندهید چرا كه كودك یاد می‌گیرد كه اگر الان تلویزیون تماشا نكرد تا ساعاتی دیگر والدین او این موضوع را فراموش كرده و او می‌تواند مجددا به محرك خوشایند دست یابد. بنابراین روش محروم كردن اثر خود را از دست خواهد داد.



نظرات() 
How do you get taller?
پنجشنبه 23 شهریور 1396 10:25 ق.ظ
My family members all the time say that I am killing my time here at web, however I know I am getting familiarity all the time by reading thes pleasant
content.
How do you get taller?
جمعه 10 شهریور 1396 07:38 ق.ظ
Thanks in support of sharing such a pleasant thought, piece of writing
is good, thats why i have read it completely
Nick
سه شنبه 10 مرداد 1396 08:35 ب.ظ
I think the admin of this site is really working hard for his web site,
because here every material is quality based data.
Leatha
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 11:34 ق.ظ
Do you mind if I quote a few of your posts as long as I provide
credit and sources back to your webpage? My website is in the exact
same niche as yours and my visitors would definitely benefit from some
of the information you present here. Please let me know if this
okay with you. Cheers!
BHW
پنجشنبه 31 فروردین 1396 08:53 ب.ظ
I love it when folks come together and share ideas. Great blog, keep it
up!
مهتاب مامان بردیا
شنبه 6 آبان 1391 12:55 ب.ظ
بصیره جون خوبی ؟ شماره تلفنتو عوض کردی !

میخواستم حال بردیا کوچولو رو بپرسم

:)
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر